است . از أسامى قيامت ، يوم الجمع است در آنجا هر كس به بهشت رود و يا به جهنّم رهسپار گردد با آن گروهى كه هم دست و هم داستان است اجتماع مىكند و به حال اجتماع ميرود ؛ يعنى كثرات و جهات تمييزيّه و تفريقيّه ريخته مىشود و اصل و مبدأ نفوس حَسنه ، با يكدگر چون شير و شكر به هم آميخته مىشوند و داخل در بهشت ميروند . و اصل و مبدأ نفوس سيّئه نيز با يكدگر چون زهر و حنظل آميخته مىشوند و به جهنّم روانه ميگردند ؛ اينست معناى جمع كه در آيات قرآنيّه از ذكر آن و ذكر حَشر بسيار سخن به ميان آمده است ؛ و يَوْمُ الْجَمْع يكى از اسامى روز قيامت قرار گرفته است . و اين معناى بسيار دقيقى است كه از الفاظ فرد و فُرادى كه در آيات آمده است ، و آن در قبال لفظ جمع مىباشد استفاده گرديده است ؛ و اطلاق لفظ جمع و حشر در بسيارى از آيات است مثل آيه : لَيَجْمَعَنَّكُمْ إِلى يَوْمِ الْقِيامَةِ لا رَيْبَ فِيهِ « 1 » . « خداوند البتّه شما را در روز قيامت كه در آن شكّى نيست ، به مقام جمع ، جمعيّت ميدهد . » و مثل آيه : يَوْمَ يَجْمَعُكُمْ لِيَوْمِ الْجَمْعِ ذلِكَ يَوْمُ التَّغابُنِ . « 2 » « روزى است كه خداوند شما را براى يوم الجمع ، جمع مىكند ، و آن روز روز تغابن است . »

--> ( 1 ) قسمتى از آيه 87 ، از سورهء 4 : النّسآء ( 2 ) صدر آيه 9 ، از سورهء 64 : التّغابن